۱۶ اسفند ۱۳۹۰
تاریخچه هیئت نظارت بر اجرای قانون اساسی و احیای دیر هنگام دوباره آن
در هفته گذشته در حاشیه افتتاح سامانه تنقیح قوانین ، آقای احمدی نژاد تشکيل مجدد هيات نظارت بر حسن اجرای قانون اساسی را مورد اشاره قرار داد و خاطر نشان کرد: زمانی برداشت بنده اين بود که نيازی به وجود اين هياتنيست اما امروز به اين نتيجه رسيده ام که وجود چنين هياتی بسيار مورد نياز و لازم است و اگر از هر يک از اصول قانون اساسی حتی يک ميليمتر فاصله گرفته شود، در حوزه های ديگر کيلومترها فاصله ايجاد می شود.بنابراينصيانت از قانون اساسی وظيفه عمومی است هر چند که رييس جمهور وظيفه ای خاص و مضاعف دارد. این سخنان رئیس جمهور به دلیل متفاوت بودنش مورد توجه ویژه ای قرار گرفت. به عنوان عضو هیئت نظارت بر قانوناساسی با توجه به تاریخچه این موضوع و اهمیت قانون اساسی در کشور، اشاره ای به این مساله می شود: قانون اساسی در هر کشوری، بهترین مبنای وحدت ملی است. معمولا برای نوشتن قانون اساسی جدید که بعد از تحولات بزرگ تغییر پیدا می کند، قوی ترین نیروهای نخبه کشور جمع می شوند و قانون اساسی را می نویسند. بههمین دلیل شاید این هم از اصول مشترک در دنیا باشد که هر چه از مبدا نوشتن قانون اساسی فاصله گرفته می شود، توجیهات و راه فرارهای جدیدی برا عمل نکردن به قانون اساسی هم شکل میگیرد. این اصل حتی در مورد کتابهای مقدس و الهی در ادیان مختلف هم از همین قانون تبعیت می کند. کتاب های الهی مثل قرآن و انجیل و تورات که بنا به باور متدینان به ادیان از طرف خداوند نازل شده، مهمترین قانون های اساسی فرامرزی تلقی می شود. اماهمان ها هم هرچه از تاریخ نزولشان گذشته است، به خاطر منافع قدرتمندان و یا متولیان ادیان مرتب دچار توجیه و تفسیرهای متفاوت شده است. نگاه سریع به سیر رشد فرقه های دینی که در هریک از دین های اسلام و مسیحیتاز مرز ده ها هزار گذشته است وقانون اساسی الهی هم تحت الشعاع منافع دنیا خواهان قرار گرفته است. معمولا در قانون های اساسی که برای زمان طولانی و نسل های گوناگون نوشته می شود، حقوق مردم و ارزشهای مورد قبول اکثریت جوامع بیش از قوانین عادی مورد دقت و توجه است. در گذر زمان البته که یکفرد و یا یکقدرت نفوذ پیدا می کنند، باز هم جوامع گوناگون در این اصل مشترکند که قانون اساسی مورد بی مهری قرار میگیرد. در همین ایران، در دهه آخر عمر رژیم گذشته و قبل از اوج گیری انقلاب اسلامی که از اساس به رژیمپادشاهی حمله ور شد، مهمترین مبارزه و نافرمانی، دعوت به قانون اساسی بود که پادشاه را محدود میکرد و هر نوع محدودیت، مقبول نمی افتاد و بسیاری از افراد زندانهای سختی را به جرم دعوت به اجرای قانون اساسی تحملکردند. همه اینها نشان می دهد که اهمیت دان به قانون اساسی، رمز وحدت و یکپارچگی کشورهاست. همچنانکه این نکته به وضوح روشن است که قانون های اساسی کشورها وحی منزل نیست و در اثر خواست جمعی قابل تغییر هستاما تا قانون اساسی هست، بهترین مبنای میثاق اجتماعی است. در ایران پس از انقلاب، نمیتوان انکار کرد که روش جاری بعد هر انقلابی عملی نشد. در انقلاب ها معمولا به این راحتی تسلیم نوشتن و تنظیم قانون اساسی نمیشوند و افراد انقلابی و رهبران انقلابی خود قانون می شدند و خوداساس رفتار اجتماعی را تعریف میکنند. اما در ایران، بعد از رای گیری اولیه در مورد شکل حکومت، انتخاب خبرگانی برای نوشتن قانون اساسی بسیار زود و سریع شکل گرفت. بعد از دو دهه از آغاز انقلاب اسلامی، دغدغه اجرای قانون اساسی در دوران اصلاحات جدی شد. این افتخار دوران اصلاحات بود که همیشه آقای خاتمی به عنوان رییس و متولی این دغدغه اعلام میکرد که دغدغه دولت برایاجرای قانون اساسی در حوزه حقوق مردم است. معمولا در دنیا، اگر به قانون مراجعه می شود و یا از قانون اساسی صحبت میشود، برای احیائ حقوق دولت در برابر مردم است. اما در دوران اصلاحات در یک اتفاق نادر شعاربازگشت به قانون اساسی و دغدغه اجرای آن وقتی جدی شد که رئیس جمهور معتقد شد در دستگاه قضایی در مواردی بر خلاف قانون اساسی، حقوق مردم رعایت نمیشود و ريس جمهور نمیتواند مسئول نظارت بر حسن اجرایقانون اساسی باشد. در آن دوران یکی به دلیل توقع مردم از ريس جمهوری که تحقق جامعه مدنی را میخواست و به توسعه سیاسی فکر میکرد و دیگر به دلیل تفاوت جدی مبانی فکری ريس جمهور با قوای دیگر و استفادهاحتمالی آنان از ابزار قدرت برای شکست شعارهای توسعه سیاسی آقای خاتمی سیل دادخواست های مردمی و ادعای آسیب دیدگی حقوقی به دفتر آقای خاتمی سرازیر بود. این دغدغه به نفع حقوق مردم باعث شد که آقای خاتمیرا که به شکل پر وسواسی معتقد بود باید همه کارها بر روال قانونی پیش برود، به فکر تاسیس هیئتی برای نظارت بر اجرای قانون اساسی بیندازد. وظیفه هیئت که بار اصلی آن بر دوش حقوقدانان بود بررسی این مکاتبات بودکه آنها را بررسی کنند و اگر اتفاقی بر خلاف قانون اساسی انجام شده بود، اقدامات بعدی صورت می گرفت. من که از ابتدا یا در ارتباط تنگاتنگ با این هیئت بودم و یا عضو آن، به خوبی یاد دارم که حتی هیجانات ما که سیاسیهای هیئت بودیم در روند دقیق بررسی حقوقی پرونده ها اثری نمیکرد. بعد ار اینکه گزارشهای اولیه حقوقی این هیئت تنظیم شد و از جایگاه مسئول اجرای قانون اساسی متن آنها را برای قوه قضائیه به امید اجرا ارسال شد، بامقاومت ، به دلیل استقلال قوا روبرو شد و اصل این حق رئیس جمهور وشکل آن مورد تردید قرار گرفت و همین تردید ها باعث شد رئیس جمهور قانونگرا به فکر ارایه لایحه جنجالی حقوق و اختیارات رئیس جمهور افتاد که آنهم به سرنوشتی دچار شد که دولت مجبور شد آن را پس بگیرد. در اواخر دوران آقای خاتمی مجموعه مکاتبات رئیس جمهور و هیئت نظارت قانون اساسی در کتابی توسط انتشارات نشر ثالث منتشر شد که اگر چه کتاب دیگردر دسترس نیست اما سند مهمی است که نشان می دهد تقریبا همه مکاتبات در جهت احقاق حقوق مردم ونه دولت . نکته قابل توجه دیگر زمان راه اندازی این هیئت است. این هیئت در ماه های اولیه دوره اول آقای خاتمی و با تولیت و پیگیری شخصی ایشان ایجاد شد. در ۸ آذر ۷۶، وقتی که آقای خاتمی در اوج بود و برای خودش و دولتشنگرانی نداشت. این دلیل دیگری است که طرح بحث احیای قانون اساسی به خاطر حقوق دیگران بود و نه برای دفاع از دولت. طرح موضوع احیای قانون اساسی در سالهای پایایانی هشت ساله از سوی آقای احمدی نژاد اگرچه دیر هنگام است ولی میمون است. اما اینکه در ابتدای دوره آقای احمدی نژاد این هیئت منحل شد، شاید به این دلیل بود که ایشانبه دلیل هماهنگی قوا، و اصرار به همکاری با ایشان از سوی سایر قوا، برای مشکلات دولت، نیازی به احیای قانون اساسی وجود نداشت. در این نگاه احیای قانون اساسی به نفع دولت بود که خود به خود تحصیل حاصل بود. واحیای دوباره این هیئت هم در سالهای آخر ریاست جمهوری و پس از آنکه نزدیکان ایشان زیر فشار قرار گرفته اند، این شائبه را قوت می بخشد که باز هم رجوع به قانون اساسی به دلیل حمایت از دولت و احیای بخشهای دولتیآن باشد. و نهایتا اینکه این احیای قانون اساسی و توجه به اینکه رئیس جمهور مسئول اجرای قانون اساسی است با تاسیس و راه اندازی این هیئت در ابتدای دوره آقای خاتمی تفاوت جوهری دارد. اما هرچه باشد با توجه به ظرفیت های قانون اساسی، توجه به همه اصول قانون اساسی گام مفید و بزرگی است.

4اخلاق راه نجات، سرمقاله ام برای مجله اخبار ادیان
ایران و ظرفیت تحمل سنت های اسلامی و ملی3
© Copyright 2003-2018, Webneveshteha.com. All rights reserved.