۱۴ اسفند ۱۳۹۰
اخلاق راه نجات، سرمقاله ام برای مجله اخبار ادیان
مجله اخبار ادیان تابلوی این شماره خود را موضوع اخلاق قرار داده است. این انتخاب به این دلیل اهمیت دارد که اخلاق افزون بر اینکه اصل مشترک مورد تأیید تمام ادیان است، در سرشتذاتی بشر نیز فارغ از هر دین و آیینی مأوا دارد. اگر اخلاق را هستهی مرکزی و مقوم مباحث تنظم کننده روابط انسانی در هر جمعیت و جامعهای قرار دهیم، راه مستقیمتر و هموارتری رادر طی کردن مسیر سعادت بشربرگزیدهایم. اصول اخلاقی فراتر از هنجارهای رایج و زمان مند و مکان مند میتواند زبان مشترکی شود برای انسان تا با یکدیگر به گفتگو بنشینند و بر اساساین زبان مشترک که به آنها میگوید هر آنچه را برای خود میپسندند برای دیگران نیز بپسندند و هر آنچه را برای خود نمیپسندند بر دیگران نیز روا ندارند، امور دین و دنیای خود را تنظیمکنند و جهانی روادارتر و انسانیتر بسازند. تأکید دوباره بر این حقیقت که اخلاق در نهاد بشر سکنی دارد از این رو در خور اهمیت است که با گوش فرادادن به این سروش درونی، انسانمیتواند با هر ملیت و سنت و فرهنگی همواره راهی برای اتحاد و همراه شدن با دیگران پیدا کند و به جای اصرار بر هنجارهای دست ساز بشر و محدود به زمان و مکان خاص، گستره دیدخود را وسعت بخشد و به سرچشمههای صلح و دوستی که از درونش میجوشد بازگردد. نکتهی مهمی که در مباحث اخلاقی به طور پیش فرض وجود دارد این است که اخلاق همواره در رابطه با دیگری مطرح میشود. اخلاق در سطح نظر و عمل نحوهی سلوک فرد با دیگری راتبیین میکند. پس اخلاق از آن رو وجود دارد که انسان شأنی اجتماعی دارد، لذا انسان هنگامی وجه انسانی خود را به تمامی باز مییابد که به حوزهی اجتماع وارد شود و این تشرف به معنایتأیید حضور دیگری و به رسمیت شناختن آن است. رابطه با دیگری همواره از جدیترین مباحث فیلسوفان و عالمان دین و اندیشمندان بوده است، معیارهای حاکم بر نحوهی عملکرد این روابطنیز از نظرگاههای مختلف متفاوت بوده است گاه اصل قرداد اجتماعی را اصل تنظیم کننده روابط بشر دانستهاند و گاه فایده باوری را و گاه اصل نیازمندی انسان را. اما چنانچه انسان راموجودی طالب کمال بدانیم که وجه انسانیاش تنها در رابطه اخلاقی با دیگری شکل میگیرد، پس دیگری نه همچون مانعی که باید بر آن غلبه کرد و مسلط شد بلکه همچون آیینه ای میشود پیشروی انسانیت ما. دیگری شباهتهایی با من دارد و تفاوتهایی، اگر قرار بر این باشد که دیگری را تا جایی که فقط به من شبیه است به رسمیت بشناسیم و تفاوت های او با خود را یا سرکوبکنیم یا ندیده بینگاریم، در واقع کاری بیش از اصرار بر خود پرستی خویش انجام نداده ایم. دیگری را تأیید کرده ایم چون شبیه ماست، در اینجا اگر دیگری بر تفاوت های خود تأکید کند ومغلوب خود پرستی ما نشود و ما نیز تن به تأیید تفاوتهای وی ندهیم راه بر مخاصمه و خشونت و عدم تحمل باز میشود و مسابقه خروج از امر اخلاقی شکل میگیرد. اخلاق یعنی مواجهه بادیگری، و تأسی به این اصل طلایی که همان گونه با دیگری رفتار کنیم که انتظار داریم با ما رفتار شود. از سویی ریشههای دیکتاتوری و استبداد را باید در همین بزنگاه به رسمیت نشناختنتفاوتها و نفی غیر ردیابی کرد. البته این نکته غیر قابل انکار است که اخلاق نیز مانند دین همواره مورد توجیه قرار گرفته است. اما صرف رو آوردن به این توجیهات موید این حقیقت است کهدیکتاتورترین و بد نامترینهای تاریخ هم نمیتوانند ارزش بودن اصول ثابت اخلاقی را نفی کنند. و چون آن اصول ثابت مقبول درون بشری است، از نفی آن عبور می کنند و دست به دامانتوجیهاتی میشوند که البته سعی دارند باز هم آن توجیهات را اخلاقی نشان دهند. معمولا در جوامعی که اصول اخلاقی بسته به موقعیت توجیه میشوند، گردونه گردش رفتار اجتماعی بر بیاخلاقی میگردد. توجه و تذکر به اصول اخلاقی و رعایت آن به همین دلیل تضمینی برای انسانیت است و میتواند بهترین و عمیقترین دموکراسی ها را در عرصه رفتار بشری شکل دهد. و اینهمان تنها راه نجات بشر است که تلاقی دین و اخلاق و اصول ثابت مشترک آنها است. موسسه گفتگوی ادیان اگر چه مثل بسیاری از حوزههای دیگر در سالهای اخیر فعالیت کمرنگتری دارد، و نتوانسته است به دلایل گوناگون که عمده آن مالی است مجله اخبار ادیان را به طورمرتب انتشار دهد اما خوشحال است که باز هم شماره جدیدی را در پایان سال ۹۰ منتشر میکند. موضوع این شماره که اخلاق است دقیقا منطبق با هدف راه اندازی موسسه غیر دولتی گفتگویادیان است که بر مشترکات ادیان تأکید داشته، و معتقد است که اگر بشریت به جوهر دین توجه کند، و ادیان روی مشترکات خود تأکید کنند بیشترین کمک را به بشریت برای ساختن جامعهاخلاقی خواهند نمود.

4چرایی شرکت آقای خاتمی در انتخابات
تاریخچه هیئت نظارت بر اجرای قانون اساسی و احیای دیر هنگام دوباره آن3
© Copyright 2003-2018, Webneveshteha.com. All rights reserved.