۱۱ ارديبهشت ۱۳۸۳
انتشار در: BBC فارسی
اعتراض به کاربرد سياسی مساجد

مسعود بهنود

 

محمدعلی ابطحی، معاون حقوقی و پارلمانی رييس جمهوری ايران در يادداشتی به استفاده ابزاری از مساجد اعتراض کرده است.

اعتراض به استفاده ابزاری محافظه کاران فاتح مجلس هفتم از مساجد، بازگشايی ماجرايی است که از ماه ها پيش آغاز شد و در اول اسفند ماه به بر نشست و به محافظه کاران امکان داد تا با وجود تعداد کم شرکت کنندگان در انتخابات، نشان دهند که با رای مردم به مجلس راه يافته اند.

نکته ای که محمدعلی ابطحی در وب نوشت های به عنوان "يک روحانی" به آن اشاره کرده هشداری است در اين مورد که تعداد زيادی از روحانيون با استفاده از خانه های خدا در جهت مقاصد حزبی مخالفند.

معاون حقوقی رييس جمهور ايران تاکيد کرده که:" يقين دارم در كنار من هزاران روحانی در قم و تهران و مشهد و اصفهان هستند كه از حزبی كردن روحانيت افسوس می ‌خورند و برای دين مردم كه چنين آسيب‌پذير می ‌گردد، نگرانند."

دو هفته پيش که منتخبان مجلس هفتم در جمع مسجدی های تهران گرد آمدند و در آنجا راز مشارکت مساجد در گردآوری رای برای آبادگران را شکافتند و به تحسين گردانندگان مسجدها پرداختند بيشتر نظرها به جمله ای از غلامعلی حداد عادل، نماينده اول تهران در مجلس هفتم، متوجه گشت که گفته بود شما[ متوليان مسجدها] ما را از زير آوار مجلس ششم بيرون کشيديد.

مهم تر از آن جمله که با اعتراض اصلاح طلبان روبرو شد اين بود که محافظه کاران منتخب مجلس آينده اعلام داشتند که اساس جمع خود را در مسجد ها و حسينيه ها می گذارند. در همان جا منتخب اول تهران حتی از "حزب مساجد" هم سخن گفت.

استفاده از مساجد و اماکن مذهبی شيعه مانند تکيه ها و حسينيه ها در جهت فعاليت های سياسی گرچه سابقه ای طولانی در تاريخ ايران دارد اما اوج آن در روزهای انقلاب ضد سلطنتی رخ داد که با اقامت آيت الله خمينی در نوفل لوشاتو، و دعوت وی از روحانيون و طلاب برای شرکت در انقلاب، جناح مذهبی صاحب مراکزی شد که همه گروه های سياسی ديگر از آن محروم بودند.

آيت الله خمينی در اعلاميه ای که در ارديبهشت سال 57 از نجف صادر کرد از طلاب و روحانيون و علما خواست که به دانشجويان، روزنامه نگاران، وکلای دادگستری بپيوندند و به آن ها هشدار داد که اگر همچنان جنت مکانی پيشه کنند و به مخالفان رژيم پادشاهی نپيوندند، دير نيست که "از قافله عقب بمانند."

در زمانی که اين اعلاميه ملامت انگيز به تهران رسيد، اعتصاب های کارگری و موسسات دولتی گسترده می شد، در شهرهای ايران زبان ها گشوده شده بود، کتاب ها بی اجازه مجوز و سانسور منتشر می شد و دانشجويان و دانش آموزان محيط های آموزشی را به محل های گردهمايی و اعتراض تبديل کرده بودند.

به گفته داريوش فروهر، وزير کار در کابينه دولت موقت و کريم سنجابی، وزير خارجه دولت موقت و آخرين رهبر جبهه ملی، پيش از تشکيل دولت نظامی وقتی که رييس وقت ساواک آن دو تن را به دفتر شاه برد و پادشاه سابق ايران به سران جبهه ملی پيشنهاد ضمنی تشکيل کابينه و فعاليت سياسی داد، دکتر سنجابی به او يادآور شد که: حکومت در بيست سال گذشته به ما و هيچ گروه سياسی ديگری اجازه داير کردن دفتری يک اتاقه نداد و گاهی به علت جمع شدن در يک ميهمانی چند نفره با هجوم ماموران روبرو شديم حالا چگونه انتظار داريد که نسل تازه ما را بشناسند و دور ما جمع شوند و ما بتوانيم با گروهی که هزارها مسجد در اختيار دارد رقابت کنيم.

واقعيت اين سخن وقتی آشکار شد که خبر رسيد مسجدها و تکايا همچون مراکز برنامه ريزی های انقلاب و در مراحلی آموزش جنگ های چريکی و شهری وارد صحنه شده اند و در موارد اندکی گروه های غيرمذهبی هم به آنها راه يافته اند.

با پيروزی انقلاب، مسجدها و مراکز مذهبی به سرعت به محل استقرار کميته های انقلابی مبدل شدند و اولين فرمان جمع آوری اسلحه که روز ششم اسفند همان سال توسط رهبر جمهوری اسلامی صادر شد، مسجدها را محل جمع آوری سلاح هايی قرار داد که در روزهای انقلاب از مراکز نظامی برده شده بودند.

در هشت سال جنگ با عراق، مسجدها که ديگر دارای مرکزيتی شده بودند، به محل اعزام داوطلبان به جبهه ها، جمع آوری کمک های مردمی و پس از آن به مرکز صدور کوپن و توزيع ارزاق و جمع آوری اطلاعات محلی از مخالفان نظام جديد تبديل شدند.

از همان زمان بود که روحانيون و مذهبيون سنت گرا نسبت به تغيير کاربرد مساجد هشدار دادند. آنها نگران تغيير کاربرد مسجدها و مراکز عبادت بودند و همين موضوع مانع از آن شد که در کار تاسيس حزب جمهوری اسلامی هم به اندازه ای که رهبران آن در نظر داشتند از مسجدها بهره گيری شود

آنچه بر نگرانی مراجع تقليد و روحانيون عالی مقام می افزود، به هم خوردن شکل سنتی اداره مساجد و تکايا بود که در هميشه تاريخ به صورت مردمی و از طريق مراجعی تاسيس و اداره می شدند که در مسائل مختلف دارای ديدگاه های متنوعی بودند و بعضی هر نوع عمل سياسی را خلاف ديانت می دانستند.

امامان جماعت و متوليان مساجد از يک سو به مردم محل و از سوی ديگر به مراجع تقليدی که آن ها را منصوب کرده بودند پاسخگو بودند و همين مانع از آن می شد که همه شان به حزب و گروه مشخصی وابسته و متعهد شوند.

مساجد که همانند جامعه وعاظ و 200 ستاد نمازجمعه، در دهه اول انقلاب دارای شورا و ستادهای هماهنگی متمرکزی شدند که حرکت های آنان – به ويژه خطبه های نمازهای جماعت – را با اهداف کلی نظام همسو می کرد، گرچه از همان ابتدا با محافظه کاران پيوند نزديک داشتند اما می کوشيدند تا استقلال را مدعی شوند.

همزمان با انتخابات مجلس ششم که اکبر هاشمی رفسنجانی در آن نامزد نمايندگی از تهران شده بود، وی در گفتگو با سردبير يک روزنامه هوادار اصلاحات جمله ای گفت که سه ماه پيش در سالگرد انقلاب همان را در مصاحبه مفصلی با روزنامه کيهان تکرار کرد.

به گفته وی، اصلاح طلبان نيروی مساجد را در محاسبه نياوردند که اگر از هر يک از آنها صد نفر کفن پوش به خيابان ها بروند اصلاح طلبان و هيچ نيروی ديگری تاب مقاومت در برابر آنها را نخواهند داشت.

اين بار حتی پيش از آن که محافظه کاران منتخب مجلس هفتم اعلام دارند که آرای هر چند مختصر خود را از کدام راهبرد و برنامه ريزی به دست آورده اند، روزنامه کيهان با نقل قول از فردی مطلع نوشت صندوق های آرا که در مدارس قرار داشتند به اندازه آن شعبه ها که در مسجدها بودند، رای جلب نکرده اند.

آنچه که روز چهارشنبه محمدعلی ابطحی به عنوان يک روحانی به انتشارش خطر کرده است، موضوع مورد بحث حوزه های علميه و طلاب و مراجع دينی در دو ماه اخير بوده است.

ناظران سياسی معتقدند تاسيس حزب مسجد – چنان که محافظه کاران نويد داده اند – و افشای کمک های شهرداری تهران به مسجدهای خاص گرچه توانسته اين بار برای يکدست کردن حاکميت و شکل دادن به مجلس آينده مفيد افتد، اما از نگاه کلی برای حافظان نظام نگران کننده خواهد بود.

به اعتقاد بسياری از هواداران جمهوری اسلامی، قرار گرفتن مسجدها در اختيار يک جناح سياسی و به نوشته معاون حقوقی رييس جمهور "استفاده ابزاری از آنها" علاوه بر اين که مسجدها را از وظيفه اصلی خود به عنوان عبادتگاه دور می کند، در راه وظيفه ثانی آنها در حفظ نظام دينی هم خللی وارد می آورد.

 لينک مطلب

© Copyright 2003-2021, Webneveshteha.com. All rights reserved.