۱۵ شهريور ۱۳۸۷
حضور مراجع تقلید در رسانه ی ملی
مراجع تقلید شیعه، جدای از مقام مشهور فتوا، دارای پروتکل های ویژه ای هستند. مثلا کمتر سابقه دارد که دو مرجع تقلید بدون مناسبت های ویژه مثل فوت نزدیکان به منزل دیگری رفت و آمد کنند. ویا افرادی مثل آیه الله سیستانی اجازه ی ورود عکاس و فیلمبردار نمی دهند. از آیه الله سیستانی تنها چند تا عکس که تصادفی برداشته شده در کل جهان مورد استفاده قرار می گیرد. در عرف و پروتکل مراجع تقلید، از دیرباز رسم بر این بوده است که نباید در مجامع عمومی منبر بروند و سخنرانی کنند. اگر هم در سابق سخنوران خوبی بوده اند، وقتی در جایگاه مرجع تقلید قرار میگرفته اند، دیگر جز بر منبر تدریس برای شاگردانشان، نمی نشینند. یکی از اتفاقات قابل تقدیر صدا و سیما در ماه های رمضان چند ساله ی اخیر این است که مراجع تقلید را برای سخنرانی دعوت می کند و بعضی آنان هم علیرغم آن پروتکل اعلام نشده، این دعوت را می پذیرند. وقتی ساعاتی در صدا و سیما به مسائل دینی اختصاص می یابد مردمی که دوست دارند مسائل عقیدتی دینی را تعقیب کنند، بیشتر علاقمندند مفاهیم دینی را از زبان مراجع تقلیدی بشنوند که با منابع اصلی دینی آشنا است و حرفش مستند شرعی تلقی می شود .در خیلی از موارد سخنرانان مذهبی در تلویزیون و مساجد از منابع غیر مستند و سطحی سخنانی را به نام دین مطرح می کنند که نه تنها تبلیغ دین نیست، بلکه ده ها ابهام جدید در ذهن و اندیشه ی شنونده ایجاد می کند که سالها طول می کشد تا مخاطبان بتوانند آن مطالب راهضم یا رد کنند. در برنامه های امسال تلویزیون تا آنجا که من دیده امٍ، از میان مراجع، آیه الله جعفر سبحانی و نوری همدانی ومکارم شیرازی صحبت می کنند که نباید از حق گذشت که این سنت شکنی نیکو را آیه الله مکارم پایه گزاری کرد و از چند سال پیش در برنامه های تلویزیونی با مردم حرف می زد. همچنانکه هم ایشان 6 دهه پیش اولین مجله ماهانه را بنام مکتب اسلام پایه گزاری ومنتشر می کرد. مراجع تقلید دیگر هم اگر امکان دهند که مردم از نظرات آنان بهره مند شوند، بسیار مفید است. مثلا درمیان مراجع تقلید فعلی آیه الله سید موسی شبیری زنجانی وجود دارد که پدرشان با آن که خود مرجع بود، کتاب الکلام یجر الکلام را نوشته که به معنای حرف توی حرف است و از هر دری سخنی گفته و بسیار شیرین است. خود ایشان هم در مسائل مختلف دارای اطلاعات عمومی وسیعی هستند و لهجه و ادبیات بسیار شیرینی هم برای ادای آن دارند.والبته اتقان حرف های مرجع تقلید هم که در سخنانشان هست. مردم می توانند در وقت پخش برنامه های مذهبی از اینان بهره ببرند و حرف قابل استناد دینی بشنوند. بسیاری از تشریفات مرجعیت که باعث بی بهره شدن مردم از فضل و سواد آنان می شود، باید توسط خود مراجع تقلید معالجه شود. البته طرح بیش از اندازه ی سخنرانان دینی و مهمتر، پخش آنها در زمانهای غیر متناسب که مخاطب احساس خوبی از آن زمان و یا از میزان پخش آن نداشته باشد هم کار غیر رسانه ای است وبه دین و شخصیت سخنران آسیب می زند. در ماه رمضان امسال سخنرانی هریک از مراجع را قبل از یک سریال پر بیننده پخش می کنند. اگر به صورت طبیعی وعادی باشد کار خوبی است ولی اگر مخاطب احساس کند که از علاقه ی بیننده به سریال می خواهند استفاده کنند و سخنرانی مرجع دینی را قبل از آن پخش کنند، شنیدن اجباری تلقی می شود ونه تنهااثری بر آن مترتب نمی شود بلکه ایجاد نفرت می کند و به منزلت روحانیت و مراجع تقلید اسیب می زند. مردم شاید علاقمند باشند که به اندازه ی متعارف، معرف دینی را از زبان دین شناسان بشنوند ولی افراط در این کار و شنیدن سخنان سطحی و متحجرانه و شبه خرافه که در بسیاری از موارد در صدا و سیما و منابر زده میشود را اصلا دوست ندارند. حضور مراجع در منابر و به خصوص صدا وسیما می تواند به غنای مفاهیم دینی که نیاز جامعه ی امروزی است بیفزاید.